यति बेला नेपालमा मध्य गर्मी छ । गर्मीयाममा खानेकुरामा निकै सचेत हुनुपर्छ । विशेषगरी राति खाने खानामा बढी ध्यान दिनुपर्छ, ता कि निद्रा तथा पेटसम्बन्धी कुनै प्रकारको समस्या नआओस् । यस्ता खाद्यपदार्थको सेवनले शरीरमा शक्ति र तरलताको मात्रा पूरा गर्न सघाउ पुग्छ । मौसम अनुसारका के–के खानेकुराहरु खाँदा स्वास्थ्य लाई फाईदा हुन्छ ? आउनुहोस् जानौँ

ग्रीष्म ऋतु (वैशाखदेखि जेठ)

यो मौसममा पुरानो गहुँ, जौ, सातु, खीर, दूध, चिसो पदार्थ, काँचो आँप, करेला, परवर र खरबुजा खानुस् । तेल हालेको, मसला धेर भएको, नूनिलो र तातो कुरा नखानुस् ।

वर्षा ऋतु (असारदेखि भदौ)

यो ऋतुमा पुरानो चामल, पुरानो गहुँ, खिचडी र हलुका पदार्थ सेवन गर्नुपर्छ । बर्खामा पाचनशक्ति कमजोर हुन्छ, त्यसैले कम भोजन गरेको राम्रो हुन्छ ।

शरद ऋतु (असोज र कार्तिक)

यो ऋतुमा चाहिँ पाचनशक्ति प्रबल हुन्छ र खाना पनि मज्जाले पच्छ । तातो दूध, घिउ, सक्खर, मिश्री, खीर, अमला, कागती, नरिवल, काउली खानुस् । तागत बढाउने काजु किसमिस खानुहोला ।

हेमन्त ऋतु (मंसिर)

स्वास्थ्य बनाउनका लागि यो ऋतु सर्वोत्तम मानिएको छ । पौष्टिक र भिटामिन भरपूर भएको खाद्यपदार्थ खानुस् । दूध, खुवा, नयाँ चामल, अनार, तिल लगायतका कुरा खानुस् । चिसो कुरा पटक्कै नखानुस् ।

शिशिर ऋतु (पुसदेखि माघ)

यो मौसममा घिउ, सिधे नून, मुँगको दालको खिचडी, अदुवा र तातो कुरा खानुपर्छ । तारेको वा भुटेको, चिसो वा बासी भोजन र बेमौसमी खाना नखानुस् ।

वसन्त ऋतु (फागुनदेखि चैत)

यतिखेर गर्मी हुन्छ । जौ, चना, गहुँको रोटी, चामल, मसँग, रहर, मूला, परवर, करेला, काँक्रो, जीरा, अमला आदि खानुस् । अमिलो कुरा नखानुस् ।

खानेकुरा अनियन्त्रित रुपमा खानुको बेफाइदा, यस्ता छन्

तौल बढ्छ

बढी खानेकुरा खाँदा अनावश्यक रुपमा तौल बढ्छ । मानिस सानो उमेरमै मोटोपनको सिकार बन्छ । मोटोपनका कारण डायबिटिज, मुटुका रोग, हाइपरटेन्सन र स्ट्रोकको खतरा हुन्छ । मोटोपन हुनु भनेको मृत्युको अर्को कारण पनि हो । हरेक वर्ष २८ लाख युवाको मोटोपनका कारण वर्षेनी मृत्यु भइरहेको छ ।

पचाउन गाह्रो

खाएको खानेकुरा केही मिनेटदेखि धेरै घन्टासम्म पेटमै रहन्छ । तर, त्यो खानाको परिणाममा निर्भर पर्छ । ठिक्क परिणामको खाना खाँदा पेटबाट रित्तिन करिब दुईदेखि तीन घन्टा लाग्छ । त्यस्तै उच्च चिल्लो पर्दाथयुक्त खाना खादा ६ देखि ८ घन्टा लाग्छ ।

शरीरका अंगमा हानि

बढी खादा पेट, ब्लाडर, लिभर, मिर्गौला, मुटुलगायत शरीरका अंगमा हानि हुन्छ । धेरै खानेकुरा खाँदा शरीरका विभिन्न अंगलाई पचाउनदेखि अन्य कार्य गर्न थप परिश्रम गर्नुपर्छ । तसर्थ आजैदेखि धेरै खान छाड्नुहोस् र रोगमुक्त हुनुहोस् ।

हिक्क हिक्क आउँछ

जब खानास्वादिलो हुन्छ, खाने मात्रा धेरै हुन्छ । खान हतार पनि हुन्छ । छिटोछिटो खाने शैलीले मुखभित्र बढी हावा छिर्छ । त्यसपछि तपाईंलाई हिक्क हिक्क लाग्न थाल्छ । कुनै बेला निकै डकार आउँछ ।

फोक्सोलाई भार

फुकेको भुँडीले तपाईको फोक्सोलाई बढी भार दिन्छ, ताकि तपाईंमा स्वाँस्वाँ बढ्छ । यसले श्वास फेर्न गाह्रो पर्छ । तसर्थ ठूलो भाग खानुअगाडि धेरैपटक सोच्नुहोस् । श्वासै फेर्न नसकेर या उकुसमुकुस भएर अस्पताल नै जानुपर्ला ।

खानाको पाइप बन्द

बढी खाना खाएपछि पेट ठूलो हुँदा खानाको पाइप र पेटबीचको बाटो बन्द हुने खतरा हुन्छ । जसका कारण खाएको खाना पेटबाट उल्टै खानाको पाइपमा फर्किन्छ र मुटु नजिकैको क्षेत्रमा एक प्रकारको जलन हुन्छ ।

अल्छी लाग्छ

अत्यधिक खाँदा हाई आउने र अल्छी लाग्ने हुन्छ । पेटभित्र खान पचाउने तापमानलाई बढी समय कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ । थप खाना पचाउन निश्चय नै शरीरलाई बढी ताप चाहिन्छ ।

पाचन प्रणालीलाई सघाउन तपाईंको रगत दिमागबाट बाहिर जान्छ । दिमागमा रगतको अभाव हुँदा फुर्तिलो बन्न गाह्रो हुन्छ र जतिखेर पनि उङ्ने समस्या हुन्छ ।

अत्यधिक खानाको प्रभावले निद्रा लाग्ने हर्मोन (मेलाटोनिन) उत्पादनमा समस्या पर्छ । चिनी र कार्बोहाइड्रेडयुक्त खानाले शरीरमा सुगरको मात्रा बढाउँछ ।

कतै गलत तरिकाले खाइरहनुभएको त छैन यी खानेकुराहरू ?

कतै गलत तरिकाले खाइरहनुभएको त छैन यी खानेकुराहरू ? समाचार पढ्दा तपाईले यो पोस्टमा के कस्ता जानकारीहरु दिइनेछ भन्ने थाहा पाइसक्नु भयो होला । यहाँ हामी तपाईलाई कुन कुरा कसरी खाँदा स्वास्थ्यमा हानी हुदैन भन्ने कुराको जानकारी दिन्छौ । साथै, हामीले दिएको जानकारीले तपाईलाई स्वस्थ जीवनका लागि सहयोग पनि गर्नेछ ।

१. आलु

आलुलाई कोठाको तापक्रम वा फ्रिजमा चिसो गरेर सलादको रुपमा खाँदा यो पच्न धेरे समय लाग्छ र यसमा स्टार्चको मात्रा हुन्छ । यसले तपाईंलाई स्वस्थ राख्नुका साथै मोटोपनाको सम्भावनालाई घटाएर कोलोन क्यान्सर र मधुमेहबाट जोगाउँछ ।

२. ब्रोकोली

बफाउनुहोस् । यसो गर्दा ब्रोकोलीमा हुने सम्पूर्ण पौष्टिक तत्व तपाईंले पाउनुहोस् । उमाल्दा, माइक्रोवेभमा फकाउँदा, फ्राई गर्दा यसमा पाइने भिटामिन सी, क्लोरोफिल, प्रोटिनलगायतका पौष्टिक तत्व नष्ट हुन्छन् । यसलाई जति छिटो बनाउनुहुन्छ त्यती नै पोषण प्राप्त गर्नुहुन्छ । उसिनेको ब्रोकोलीलाई स्वादिलो बनाउनका लागि त्यसमा ओलिभ ओइल, नुन र कागतीको रस हाल्नुहोस् ।

३. अण्डा

एउटा अण्डाले हामीलाई ७५ क्यालोरी दिन्छ । साथै, हामीले ६ ग्राम हाई क्वालिटी प्रोटिन, ९ प्रकारका एमिनो एसिड र खानाबाट विरलै प्राप्त हुने भिटामिन डी पाउँछौं । तर यदि तपाईं यसलाई बटर वा प्यानकेकसँग खानुहुन्छ भने यसको सबै पौष्टिक तत्व समाप्त हुन्छ । अण्डालाई पोच बनाएर वा उसिनेर खानुहोस् ।

४. फलफूल

फलफूलको जुसभन्दा यसलाई सिधै खाएको राम्रो । शत प्रतिशत शुद्ध भनिने जुसमा पनि पौष्टिक तत्वको कमी हुन्छ । यसमा फाइबारको मात्रा हुँदैन । यसमा मिसाइने चीनिले मधुमेह र मोटोपना बढाएर कलेजोको समस्या निम्त्याउने गर्छ ।

५. रातो मासु

रातो मासु प्रोटिन, ओमेगा थ्री फ्याटी एसिड, भिटामिन बी१२, नियासिन, जिंक र आइरनको निकै राम्रो स्रोत हो । यसको एउटै मात्र समस्या यो हो कि यसमा स्याचुरेटेड फ्याटको मात्रा अत्यधिक हुन्छ जुन हामीलाई निकै थोरै मात्र आवश्यक हुन्छ । यसलाई पातलो र लामो गरेर काट्नुहोस् । पकाउनु अघि मासुमा देख्नुभएको सबै बोसो निकाल्नुहोस् ।

६. गोलभेडा

गोलभेडामा पाइने शक्तिशाली लाइकोपेनले क्यान्सर, मुटु रोग, हृदयघातलगायतका समस्याबाट जोगाउँछ । र यी तत्व काँचोभन्दा पकाएको गोलभेडाबाट प्राप्त गरिन्छ ।

खाने होइन त अमृत भोजन ? यी खानेकुरालाई काँचै खाएको राम्रो – जान्नुहोस्

मानिसलाई स्वस्थ रहनका लागी राम्रो तथा ताजा खानाको आवश्यक पर्दछ । स्वस्थ रहनका लागि स्वास्थ्यकर खानेकुरा आवश्यक हुन्छ । खाना खाँदा अनेक कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । अनि खानेकुरा कसरी खाने हो भन्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ ।

केही खानेकुरा पकाउँदा तिनको पोषण हराएर जान्छ । अनि कुनै खानेकुरा पकाउँदा विषालु पनि हुन्छन् । पोषक तत्त्वको भरपूर अवशोषण शरीरले गर्नका लागि केही कुरा काँचै खाएको राम्रो हुन्छ ।

भेंडे खुर्सानी

भेंडे खुर्सानीमा उच्च मात्रामा भिटामिन सी उपलब्ध हुन्छ । यसलाई पकाउँदा यसमा भएको भिटामिन नष्ट हुन्छ र पोषण पाइँदैन ।

लसुन

लसुनलाई पकाउँदा एन्टीअक्सिडेन्ट एलिसिन हराउँछ । त्यो तत्त्वले मुटुरोग र अन्य स्वास्थ्य समस्यासँग लड्न सहायता गर्छ । लसुन काँचै खाँदा एलिसिन तत्त्व रहिरहन्छ ।

पालुंगो

पालुंगोमा भिटामिन सी अत्यधिक हुन्छ । यसलाई पकाउँदा दुई तिहाइ भाग नष्ट हुन्छ । पालुंगो पकाउँदा अक्सालिक एसिड नाश हुन्छ । त्यो तत्त्वले शरीरलाई क्याल्सियम, आइरन र म्याग्नेसियम सोस्न सहायता गर्छ । यसलाई राम्ररी धोइपखाली गरेर खाँदा राम्रो गर्छ ।

प्याज

प्याजमा उच्च मात्रामा एन्टीअक्सिडेन्ट पाइन्छ र यसले फोक्सोलाई स्वस्थ राख्न सहायता गर्छ । यसलाई काँचै सेवन गर्दा राम्रो हुन्छ ।

खाने होइन त अमृत भोजन ?

खाना पकाउन इन्धनको अभाव भएको यो समयमा सबैले भान्सामा प्रवेश गराउनुपर्ने पकाउनु नपर्ने एक सन्तुलित खाद्य पदार्थ हो-अमृत भोजन।

अमृत अर्थात् नमरेको। अमृत भोजन भनेको नमरेको जीवन्त भोजन हो। नमरेको भोजनमा प्राण शक्ति भरिपूर्ण हुन्छ, त्यसैले जसले नमरेको भोजन प्रयोग गर्छ, ऊ प्राण शक्तिले भरिपूर्ण हुन्छ । यस्तो भोजनको दैनिक प्रयोगले शरीर हलुका हुन्छ र मन पनि। पकाएको खानाजस्तो यो चाँडै गल्ने र कुहिने हुँदैन । पेटमा एसिडिटी उत्पन्न हुँदैन र सजिलै पच्छ । जब मन र शरीर हलुका हुन्छ, स्वस्थ विचारको बास हुन्छ। अमृत भोजनलाई पूर्ण आहार तथा खाना, खाजा र सलाद सबै रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

भिजाएर टुसा उम्रिएका गेडागुडी, भिजाइएको छोगडा, किसमिस र नरिबलजस्ता फल, ताजा गाजर, बन्दा र थोरै दही मिसाएर अमृत भोजन तयार गरिन्छ।पकाउन नपर्ने, काचै खान मिल्ने, समयको बचत हुने, जुनसुकै बेलामा पनि खान मिल्ने। अमृत भोजन खादा ग्यास पनि नचाहिने, अन्य इन्धन खर्च नहुने र स्वस्थ पनि भइने।

संसारका कुनै पनि जीवजन्तुले खाना पकाएर खाँदैनन, प्राकृतिक आहार खान्छन् । मान्छेमात्रै एक विकसित प्राणी हो, खाना पकाएर खाने । सबै खाना काँचै खान सकिन्छ । काँचै खाए पनि स्वस्थ्य भइन्छ।

हजारौं वर्षदेखि मानिसले विभिन्न रूपमा अमृत भोजन खाएर आएका छन्। तर प्राकृतिक सन्तुलित भोजनको सूत्र बनाई यसलाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्ने काम २०५८ सालमा प्रकृतिप्रेमी समूह, निरोगधाम सातदोबाटोका उचित आहार, बिहार र विचार पद्धतिका अनुसन्धाता तथा ज्ञाता डा. उमेश श्रेष्ठबाट भएको हो।

हामीले खाने खानामा कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, चिल्लो, भिटामिन्स, मिनरल्स र रेसा हुनुपर्छ। अमृत भोजनमा यी सबै तत्व हुन्छन्। कार्बोहाइड्रेटको स्रोतको रूपमा छोहरा, किसमिसजस्ता सुक्खा फलहरू, अनार, स्याउजस्ता ताजा फलफूल प्रयोग गरिन्छ भने मुंगफली बदाम, चना, मुंग आदि गेडागडीमा प्रोटिन पाइन्छ।

नरिवल, ओखर आदिमा पनि प्रशस्त प्रोटिन पाइन्छ । मुंगफली बदाम, नरिवलमा प्रशस्त चिल्लो पाइन्छ । कृत्रिम चिल्लोमा बढी कोलेस्टेरोल हुन्छ जसले शरीरलाई हानी गर्छ । सुक्खा फलहरू र अन्नका बाहिरी पत्रमा प्रशस्त भिटामिन्स् पाइन्छ।

खाना पचाउन सजिलो हुने र मल निष्कासन गर्न मद्दत गर्ने शरीरलाई अति आवश्यक घटक रेसा अमृत भोजनमा यथेष्ट हुन्छ । अंकुरित अन्न तथा गेडागुडी र फलफूल रेसाको महत्वपूर्ण स्रोत हो।

बनाउने विधि

आवश्यक सामग्री

गहुँ, चना, बदाम, मुंग, मेथी, नरिवल, किसमिस, छोहरा, गाँजर, बन्दा र दही । चार दिनअघि भोजनमा प्रयोग गरिने अंकुरित सामग्रीलाई भिजाएर सफा कपडामा बेर्नुपर्छ। गहुँलाई २४ घन्टा भिजाउनुपर्दछ। चनालाई ८ देखि १२ घन्टा भिजाउनु पर्दछ । मुंग, बदाम र मेथीलाई ८ देखि १० घन्टा भिजाउनु राम्रो हुन्छ।

भिजाएर टुसा उमारिएका गेडागुडी, भिजाइएका छोहरा, किसमिस, नरिवलजस्ता सुक्खा फलहरू र ताजा गाँजर बन्दा तथा सीमित मात्रामा एक उफानको दही मि श्रण गरेर बनाइएको प्राकृतिक र पूर्ण आहारलाई अमृत भोजन भनिन्छ।

सामान्यत स्वस्थ व्यक्तिले सबै मि श्रण खान सक्छन् तर शरीरमा समस्या भएका व्यक्तिले अवस्था हेरी थपघट गर्नुपर्छ । श्वास प्रश्वासका समस्या भएकाले बदाम, दही र नरिवल खानु हुँदैन भने मधुमेह भएकाले छोकडा, किसमिस झिक्नुपर्छ। उच्च रक्तचाप भएकाले बदाम र नरिवल तथा युरिक एसिड भएकाले गेडागुडी खानु हुँदैन।

अमृत भोजन खाँदा शरीरलाई आवश्यक सबै पोषण तत्व पाइन्छ। पेटलाई सफा राखी कब्जियत हुन दिँदैन। दीर्घ जीर्ण रोग लाग्दैन। यो आहार खाँदा पेटमा भारीपन आउँदैन। शरीर फुर्तिलो हुन्छ।

अमृत भोजन खाँदा चपाईचपाई र्यालमा मुछेर खानुपर्छ जसले गर्दा पाचन सजिलो हुन्छ। वास्तवमा सबै खानेकुरा चपाईचपाई झोल बनाएर खानुपर्छ।

अहिलेको अवस्थामा हामी प्रत्येक नेपालीले दैनिक एक छाक मात्र यसको प्रयोग गर्ने हो भने ग्यास, बिजुलीदेखि इन्धनको खपत कम हुन्छ।

खाना कसरी खाने ?

प्रायः मानिसले खाने शैलीमा त्यति ध्यान दिएको पाइँदैन । तर, खाने व्यवहारले नै मानिसलाई रोग लाग्ने वा नलाग्ने कुरामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको हुन्छ । अस्वस्थकर खानाले स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पुर्याउँछ । त्यसैले खानाको गुणस्तर, मात्रा र समयमा विशेष ध्यान पुर्याउन जरुरी हुन्छ ।

हाम्रो तौल र उचाइअनुसार खानाको मात्रा निर्धारण गर्नुपर्ने हुन्छ । सामान्यतया महिलाका लागि १६ सयदेखि दुई हजारसम्म क्यालोरी आवश्यक हुन्छ । र, पुरुषले १८ देखि २४ सयसम्म क्यालोरी लिनुपर्छ ।

दैनिक भोजनमा हरियो सागपात, गेडागुडी, फलफूल र पहेँलो खानेकुराको मात्रा सन्तुलित ढंगले लिन आवश्यक हुन्छ ।

बिहान उठ्नेबित्तिकै खाली पेटमा मनतातो पानी पिउनुलाई स्वस्थकर मानिन्छ । तर, एकैपटकमा ठूलो मात्रामा पानी पिउनुहुँदैन । यसो गर्दा मिर्गौलामा असर पुर्याउन सक्छ ।

दिनमा एकैपटक ठूलो मात्रामा खानुलाई पनि राम्रो मानिदैन । बरु थोरैथोरै ४–५ पटक खानुलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले उत्तम मानिन्छ । तर, खाने अवधिलाई लामो पनि बनाउनु हुँदैन । लामो समयसम्म नखाँदा ग्यास्ट्रिक तथा पेटसम्बन्धी अन्य समस्या निम्तिन्छ ।

पेट टम्म हुने गरी पनि खानुहुँदैन । रातको समयमा यसरी खाँदा अपच, मोटोपनलगायतका समस्या हुन्छ । माछा वा मासु खाँदा ३ देखि ५ टुक्रा मात्र खानु राम्रो हुन्छ । रातो मासु खानुहुँदैन र हप्तामा बढीमा एकपटक मात्र मासु खानु राम्रो हुन्छ ।

मानव शरीरलाई दैनिक डेढदेखि दुई लिटरसम्म पानीको आवश्यक हुन्छ । यदि शरीरमा पानीको अभाव भएमा बेहोस हुने, खुट्टा फर्कने, थकाइ लाग्ने, टाउको दुख्ने, झर्को लाग्नेजस्ता समस्या देखापर्न थाल्छन् ।

नोट: माथि उल्लेखित स्वास्थ्य सम्बन्धी जानकारीहरु विभिन्न अनलाइन तथा पत्र-पत्रिकाहरुबाट साभार गरिएको हो । मानिसको शारिरिक अवस्था र समय अनुसार पनि माथि उल्लेखित कुराहरुको उपलब्धी फरक पर्छ । सम्पुर्णरुपमा यहि कुरामा मात्रै भर नपर्नुहोला । माथि उल्लेखित कुराहरु प्रयोग गर्दा तपाईको स्वास्थ्यमा थप खराबी देखिए, कृपया तुरुन्त रोकेर स्वास्थ्यकर्मीहरुसँग सल्लाह लिनुहोस् ।

साथै तपाईलाई यो जानकारी कस्तो लाग्यो ? हाम्रो जानकारीहरु अरुलाई पनि देखाउन कृपया सेयर गर्नुहोला । तपाइको एक सेयरले थाहा नभएकाहरुले ज्ञान पाउछन भने हामीलाई पनि सहयोग मिल्नेछ ।