हरेक मानिस जिवनमा केही बनु या केही प्राप्त गरू भन्रे चाहन्छ । मानिस जन्मिसकेपछी उ हुर्किने वातावरण, उसमा विकास हुने साेचले उस्काे बानीहरूकाे विकास हुँदै जान्छ । ति बानीहरूले नै उसलाइ जिवनकाे यात्रामा डाेहेर्याइरहेका हुन्छन् । त्यसैले आफुलाइ बाटाे देखाउने ति बानीकाे छनाेट गलत भयाे भने व्याक्ति ठुलाे खाडलमा पर्न सक्छ ।

आफ्नाे लागी राम्राे बानीकाे सुरूवात कसरी गर्ने ?

एउटा डायरीमा आफ्नाे बानीहरू लेख्नुहाेस् । अब ति बानीहरूलाइ खराब बानी र राम्राे बानी राम्राे बानी गरि दुइ भागमा छुट्याउनुहाेस्। डायरीकाे अर्काे पानामा आफ्नाे लक्ष्य र याेजनाहरू लेख्नुहाेस् । अब अघिका ति बानीहरू आफ्नाे लक्ष्य तथा याेजनालाइ जाेडेर हेर्नुहाेस् ।

तपाइका बानीहरूले तपाइकाे लक्ष्य तथा याेजनामा कत्तिकाे सहयाेग गरिरहेका छन् या कत्तिकाे असर गरिरहेका छन् ? तपाइ आफ्नाे लक्ष्य तथा याेजना अनुसार अगाडी बढ्नका लागी कुन-कुन बानीमा सुधार गर्नुपर्ने रहेछ ? राम्राेसँग विश्लेषण गर्नुहाेस् । अब तपाइले आफ्नाे बानीमा सुधार ल्याउनुपर्ने कुरा के-के देख्नुभयाे ? टिपाेट गर्नुहाेस् ।

अघिका राम्रा बानी र नराम्रा बानी तथा सुधार गर्नुपर्ने कुरालाइ अब डायरीकाे एउटा पेजमा मिलाएर लेख्नुहाेस् । बानी परिवर्तन गर्न गाह्राे हुन्छ । तपाइले सबै बानी एकै पटक परिवर्तन गर्छु अथभा सबै बानी एकाै पटक परिवर्तन गर्छु भनेर सक्नुहुन्न । त्यसैले सुधार गर्नुपर्ने एउटा बानी छनाेट गर्नुहाेस्, जुन बानीले तपाइकाे लक्ष्य तथा याेजनामा सबैभन्दा बढी असर गरिरहेकाे छ ।

यसरी सुधार गर्नुपर्ने सबै बानीलाइ छनाेट गर्दै क्रमैसँग अँक दिदै जानुहाेस् । तपाइले एक नम्बरकाे सुधार गर्नुपर्ने बानीलाइ आज देखी नै प्रयास गर्नुपर्ने छ । जस्तै, तपाइ ढिलाे उठ्नु हुन्छ र याे बानी तपाइले सबैभन्दा पहिले सुधार गर्नुपर्ने छ भने, आज भाेलीकाे लागी सपय तालिका बनाउनुहाेस्, बिहान छिट्टै उठ्ने प्रतिबद्दता गर्नुहाेस् ।

जब तपाइ एक हप्तासम्म लगातार उठ्नुहुन्छ, तपाइमा त्याे बानीकाे रूपमा विकास हुन थाल्छ । एउटा बानी सुधार हुने महसुस भएपछी अर्काे बानी सुधार गर्न तर्फ लाग्रुहाेस् । बानी सुधारकाे लागी तपाइले आफ्नाे जिवनकाे लक्ष्य तथा याेजनालाइ दिमागमा कायम राखी राख्र जरूरी हुन्छ ।

जब तपाइले आफ्नाे लक्ष्य तथा याेजनालाइ सम्झिनुहुन्छ, तब तपाइ मेहनत गर्ने, लगनशिल बन्रे र अनुशासनमा रहने उत्पेरणा बढ्छ । त्यसैले बिहान उठिसकेपछी र राती सुत्नु भन्दा अगाडी आफ्ना लक्ष्य तथा याेजनाहरू लेखेकाे डायरी पल्टाउनुहाेस् । समय समयमा तपाइ हिजाे कहाँ हुनुहुन्थ्याे र आज कहाँ हुनुहुन्छ भन्रे मुल्याँकन गर्नुहाेस् । आफैले आफ्नाे प्रगति विवरण जाँच गर्नुहाेस् । यसले गर्दा तपाइलाइ अनुशासनमा रहन र राम्रा बानीहरूकाे विकास गर्न उत्प्रेरणा बढ्छ ।

भिडियाे हेर्नुहाेस्ः

थप जानकारीः

जान्नुहाेस्, कसरी बसाल्ने पढ्ने बानी?

पठनमा रमाउन त्यस्तो विधि पढन्ते भइरहनु पर्दैन । तपाईं पठनमा रमाउन सक्नुभयो भने यसले कुनै विषयमा जानकार मात्र बनाउँदैन, गर्न आँटेका काममा पनि सहयोग पुर्याउँछ । पठनले हाम्रो सोचाइ र चिन्तनलाई फराकिलो बनाउँछ । साथीभाइको जमघटमा होस् या प्रोफेसनल कुराकानी गर्दा नै किन नहोस्, पठनमा रुचि हुनेहरुमा कुरा गर्ने मेसो पनि हुन्छ ।

तर हिजोआज अधिकांशको एउटै गुनासो हुन्छ, पढ्न त मन छ तर के गर्नु रु फुर्सदै हुन्न । साँच्चिकै हामीलाई पढ्न मन छ भने र केही कुरामा ध्यान दिन सक्यौँ भने पढ्नको लागि समय छैन भनिराख्नु पर्दैन ।

१‍‍.थोरैबाट सुरुवात

एकैचोटी धेरै पढ्न खोज्दा पढ्न सकिँदैन । भर्खरै पढ्न सुरु गरिएको छ भने कुन कुन पुस्तक पढ्ने भनेर छनोट गर्नुस् । पूरा गर्नै नसक्ने प्रतिबद्धता नगर्नुस् । आज यति पढिसक्छु भनेर सहजताको साथ सुरु गर्ने । पुस्तक पढ्ने बानी नभएकाले आज ५० पाना पढिसक्छु भनेर प्रतिबद्धता गर्न सकिन्छ । यसो गर्दा पढ्ने तनाव हुँदैन । भोलि पनि त्यही पुस्तक सुरुवात गर्ने र पढ्दा तनाव महसुस भएन भने अघिल्लो दिनको भन्दा १० पाना अरु बढाउन सकिन्छ ।

२.आफ्नो उद्देश्य आफैँले बनाउने

पढ्ने उद्देश्य आफैँले बनाउने हो । अरु कसैले भन्दैमा बानी बस्दैन । अरुले भनेको आधारमा पढाइ त सुरुवात गरिएला तर निरन्तरता दिन गाह्रो हुन्छ । सन् २००९ मा अमेरिकी एक विश्वविद्यालयमा गरिएको अनुसन्धानले जसले अब यसरी पढ्छु भनेर साथीभाइमाझ योजना सुनाउँछ, कालान्तरमा उनीहरुले नपढ्ने देखिएको थियो ।

किन यस्तो हुन्छ त रु अनुसन्धानअनुसार आफू कसरी पढ्ने भन्ने योजना अरुलाई सुनाउँदा अर्को व्यक्तिले तिमीले भनेजसरी हैन, मैले भनेजसरी पढ भनेर योजना सुनाइँदिदा र त्यो योजना अँगाल्दा आफ्नो योजनाले विफल भएको देखिएको छ । त्यसकारण केही नितान्त व्यक्तिगत योजना नसुनाएकै राम्रो ।

३.अत्यास लाग्दा नआत्तिनुस्

अधिकांश पाठकलाई जतिसुकै मज्जाको पुस्तक भए पनि बीचमा पुगेपछि पढ्न अल्छी लाग्छ । मैले यो किन यो पढिरहेको छु भनेर अत्यास लाग्छ तर पिर नमान्नुस् । जे हुन्छ राम्रैको लागि हुन्छ । पढिरहेको पुस्तकबाट केही ज्ञान प्राप्त गरेजस्तो लाग्दैन वाहियात लाग्छ भने त्यो छाडिदिनुस् र अर्को सुरु गर्नुस् ।

‘द ह्यापिनेस प्रोजेक्ट’का लेखक रविनले भनेका छन्– जित्ने मान्छे कहिल्यै भाग्दैन । ऊ अघि बढ्छ । पढ्दापढ्दै अल्छी लाग्यो भने तपाईं झन् धेरै पुस्तक पढ्नुस् राम्रा राम्रा । अल्छी लाग्यो भनेर बीचैमा छाड्ने हो भने कहिल्यै पढिदैन ।

४.जे मन पर्छ त्यही पढ्ने

सुरुवाती चरणमा आफ्नो रुचि के हो थाहा नहुन सक्छ । त्यतिबेला जुनसुकै पुस्तक पनि पढिन्छ तर केही फरक स्वादका पुस्तक पढ्दै गएपछि भने आफ्नो रुचि ठ्याक्कै थाहा हुन्छ । मान्छेको स्वभावअनुसार रुचि फरक हुने गर्छ । कसैलाई आख्यान मन पर्ने हुन सक्छ भने कसैलाई गैरआख्यान । आफू जे पढ्दा रमाउन सकिन्छ, त्यही विधा रोज्न सकिन्छ ।

 

५.पुस्तक नछुटाउनुस्

जहाँ जाँदा पनि आफूसँगै पुस्तक लैजानुस्, नछुटाउनुस् । यस्तो अवस्थामा तपाईंले थोरै फुर्सद हुँदा वा मौका पाउनेबित्तिकै पढ्न सक्नुहुन्छ । कसैलाई पर्खिरहनुभएको छ, अस्पतालमा लाइनमा हुनुहुन्छ भने यस्तो बेलामा तपाईंको सबैभन्दा राम्रो साथी पुस्तक नै बन्न सक्छ ।

६.पढ्नको लागि समय छुट्ट्याउनुस्

सबैभन्दा ठूलो कुरा पढ्नका लागि समय छुट्ट्याउनु हो । जब हामीले समय नै छुट्ट्याएर, यो महत्वको काम हो र यसलाई म यति समयमा पढ्छु भनेर प्रतिबद्ध भयौँ भने केही दिनभित्रमा नै हामी त्यो समय तालिकामा अभ्यस्त हुन्छौँ । हामी अधिकांश समय सामाजिक सँजाल र युट्युबमा बिताइरहेका हुन्छाैँ । सामाजिक सञ्जाल र युट्युब चलाउने समय घटाइदिने हो भने पढ्नका लागि समय निकाल्न सकिन्छ ।

७.पढ्ने कुरालाई चुनौतीका रुपमा लिनुहोस्

निरन्तर ३/४ घण्टा लगातार पढ्नु कम्ती त चुनौतीको कुरा हैन १ पढाइलाई हलुका रुपमा नलिई चुनौतीको रुपमा लिनु पर्छ । त्यसरी लिँदा समयको व्यवस्थापन मिल्छ । सँगै अरुले के पढिरहेका छन् भनेर चिया गफ पनि गर्न सकिन्छ ।

८.पढ्ने वातावरण आफैँ सिर्जना गर्ने

वरिपरिको वातावरण आफैँ सहज हुँदैन, न त अरुले नै सहज बनाइदिन्छन् । आफूलाई कस्तो वातावरण चाहिएको छ, त्यसैअनुसार वातावण सिर्जना गर्ने हो । घरमा होहल्ला हुन्छ, आफ्नै फोन आएर हैरान भइन्छ भन्ने छ भने हल्लाकै बीचमा पढ्ने बानी बसाल्नु पर्छ र पढ्ने बेलामा मोबाइललाई बन्द गर्न सक्नुपर्छ ।

९.पुस्तक आफैँ किन्ने

जसरी हामी कपडाका लागि तथा अरु कामका लागि भनेर पैसाको जोहो गर्छौं, पुस्तकको लागि पनि जोहो गर्नुपर्छ । पुस्तक मागेर हैन, आफैँ किनेर पढ्ने बानी बसाल्नुपर्छ । जब पुस्तक पढिसकिन्छ, त्यसपछि त्यो पुस्तकबारे धारणा बनाउन सकिन्छ । त्यसलाई लेखेर अथवा छलफल गरेर प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।

१०.प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गर्ने

धेरै जसोलाई प्रिन्ट पुस्तक नै मन पर्छ । पुस्तकको सुगन्ध, नयाँ पानालाई सुम्सुम्याउनुको मज्जा नै छुट्टै हुन्छ । स्क्रिनमा पढ्नुभन्दा पुस्तकै हातमा लिएर पढ्नु कयौँ गुना आनन्द हुन्छ । सधैँभरि साथमा प्रिन्ट पुस्तक नै लिएर हिँड्न नमिल्न सक्छ । त्यसको विकल्प स्वरुप अडियो बुकलाई लिन सकिन्छ । हातहातमा स्मार्टफोन हुनेले सुन्न र स्क्रिनमा पढ्न सहज हुन्छ ।

११.सोेचाइ बदल्नुस्

पढ्ने कुरालाइ विशेष केही नठान्नुस् । पढ्नु पनि प्राकृतिक कुरा हो, जसरी हामी खान्छौँ श्वास फेर्छाैँ, सोच्छौँ, त्यस्तै पढ्नु पनि एउटा काम हो भन्ने सोच्नुस् । यसरी सोच्दा पढ्नै पर्ने छ भनेर चिन्ता लिइरहनु पर्दैन ।

१२.पढ्ने कुरा धेरै छन्

अखबार, म्यागेजिन र अनलाइन सामग्रीहरु प्रशस्तै पाइन्छन् । फुर्सद भयो कि पढ्न तयार भइहाल्नुस् । जस कारण तपाईंको पढ्ने गति बढ्न थाल्छ ।

१३.धेरै थरिका पुस्तक पढ्ने

पुस्तकहरुको विविधता यति धेरै छ कि हामीले के गर्दा के पढ्ने भनेर छुट्ट्याउन सक्छौँ । घुम्दा पढ्ने, घरमा गहिरो अध्ययन गर्ने, रेस्टुराँमा पढ्ने विषयहरु कि त किताब कि त इबुक छुट्याउनु पर्छ । यसरी ठाउँअनुसार, मुडअनुसार र इबुक वा किताबलाई छुट्याउन थाल्नु भएपछि तपाईंको पढ्ने जाँगर पनि बढ्दै जान्छ । जति पढ्दै गयो, उति धेरै नयाँ कुरा थाहा हुँदै जान्छ । यसै समय खेर फाल्नु भन्दा पढ्नुका फाइदा बुझ्दै जानुहुन्छ ।

नोट: माथि उल्लेखित स्वास्थ्य सम्बन्धी जानकारीहरु विभिन्न अनलाइन तथा पत्र-पत्रिकाहरुबाट साभार गरिएको हो । मानिसको शारिरिक अवस्था र समय अनुसार पनि माथि उल्लेखित कुराहरुको उपलब्धी फरक पर्छ । सम्पुर्णरुपमा यहि कुरामा मात्रै भर नपर्नुहोला । माथि उल्लेखित कुराहरु प्रयोग गर्दा तपाईको स्वास्थ्यमा थप खराबी देखिए, कृपया तुरुन्त रोकेर स्वास्थ्यकर्मीहरुसँग सल्लाह लिनुहोस् ।

साथै तपाईलाई यो जानकारी कस्तो लाग्यो ? हाम्रो जानकारीहरु अरुलाई पनि देखाउन कृपया सेयर गर्नुहोला । तपाइको एक सेयरले थाहा नभएकाहरुले ज्ञान पाउछन भने हामीलाई पनि सहयोग मिल्नेछ ।