हाम्रो शरीरको लागि मसाज एकदम महत्त्वपूर्ण छ । प्रायः यो देखिएको छ कि मालिश केवल नवजात शिशुहरूका लागि गरिन्छ, तर यो त्यस्तो हुँदैन मालिश मात्र नवजात शिशुहरूको लागि आवश्यक छ मालिश सबै उमेर समूहका लागि आवश्यक छ ठूलो वा सानो होस् किनकि हड्डीहरूलाई बल चाहिन्छ ।

आउनुहोस्, आज हामी मालिशका फाइदाहरूबारे कुरा गर्न जाँदैछौं, जाडोको दिन आउँदैछ, र यदि शरीर यी शीतकालमा गुनगुनाउने घाममा तेल मालिश प्राप्त गर्दछ भने, तब खुशी आउँछ।

आयुर्वेदका अनुसार तेलको मालिश गर्नाले शरीरको भात, पिट्टा र कफको लक्षण हटाएर  शरीर पनि सफा राख्न सक्छ । प्राचीन कालदेखि धेरै प्रकारका तानाहरूको मालिसका लागि प्रयोग भइरहेको छ। आउनुहोस् हामी जानाै तेलको मालिशबाट के फाइदा हुन्छ ।

तिलको तेल 

आयुर्वेदका अनुसार तिल भिटामिन ए र ई समृद्ध हुन्छ । यसलाई हल्का रूपमा मालिश गर्दा जाेर्नी दुखाई छ भने सुधार गर्न मद्दत गर्दछ । यदि तपाईलाई जाेर्नी दुखाई छ भने अलि सुक्खा अदुवा पाउडर, एक चिम्टी हींग यसमा मिलाउनुहोस् र यसलाई तातो बनाएर मालिश गर्नुहोस् ।

सरसोंको तेल 

सरसको तेल खानका साथै शरीरको मालिश गर्दा रक्त सञ्चार बढ्छ, थकान मिल्छ। नवजात र प्रसूतीको मसाज यस तेलसँग गरिनु पर्छ। जाडोमा यस तेलको मालिश गर्दा फाइदा हुन्छ । खुट्टाको तलवामा रायोको तेल सुकाउँदा तुरुन्त थकान कम हुन्छ । दादुरा, खुजली जस्ता छाला रोगबाट राहत पाउन सकिन्छ।

बदामको तेल 

यो स्वादिष्ट र पचाउनमा हल्का बनाउछ । प्रोटीनयुक्त यो तेलले रगतमा कोलेस्ट्रोलको मात्रा नियन्त्रण गरेर मुटुको रोगलाई रोक्छ। यो मालिश गर्नाले जोर्नी दुखाइमा आराम दिन्छ ।

अलसी तेल 

यो औषधीय गुणहरू र भिटामिन-ई ले भरिएको छ। यसलाई जलेकाे छालामा लगाउनुहोस्, यसले पीडा र जलन कम गर्दछ। यो कुष्ठ रोगीहरूका लागि लाभदायक हुन्छ ।

नरिवल तेल 

यसमा काम्पोर मिक्स गर्नुहोस् र छालामा दाँत, खुजलीको गुनासो हटाउनको लागि प्रयोग गर्नुहोस् । नरिवलको तेल छाला जलेकाे ठाउँमा तुरुन्तै प्रयोग गर्दा दागहरू हुँदैन ।

जैतुनको तेल 

जाडोमा रायोको तेलले बच्चाहरूलाई मालिश गर्दा निमोनिया र अन्य चिसो रोगहरूमा राहत हुन्छ । यसले हल्का मालिश गर्नुहोस् र गुनगुना घाम लिनुहोस् । यसलाई आहारमा समावेश गर्नाले वजन नियन्त्रणमा रहन्छ ।

तेलाको विशेष प्रयास 

टाउको दुखाइ-  उमालेको तेलले टाउको दुखाइमा राहत दिन्छ।

थकान- रायोको तेलमा लसुन तताउन लाभकारी हुन्छ। थकित भएपछि खुट्टाको मसाज गर्नुहोस् ।

एलर्जी- यदि छालामा समस्या छ भने सरसोंको तेल लगाउनु पर्छ । यो एलर्जीमा पनि लाभदायक हुन्छ। छाला समस्यामा नारियलको तेलमा नरिवल पाउडर लगाउनुहोस् ।

दम- दम बिरामीहरूको समस्या जाडोमा बढ्छ। त्यस्ता व्यक्तिहरूले तिलको तेलले शरीरलाई मसाज गर्नु पर्छ ।

जोइन्ट पेन- यदि जोर्नीहरूमा दुखाई छ भने, त्यसपछि सरस, एरन्टर, फ्याक्ससीड, नरिवल र तिलको तेल बराबर मात्रामा मिलाउनुहोस्। यसले सान्त्वना दिनेछ।

तेल मालिशको लाभ

छालामा सुख्खा हटाईन्छ।

छालाको झुर्रीहरू टाढा जान्छ।

छाला चम्किन्छ।

रक्त संचार राम्रो हुन्छ।

शरीरको नसाले शक्ति प्राप्त गर्छ।

थकान कम गर्दछ।

शरीरमा सामर्थ्य महसुस हुन्छ।

मसाज गर्दा सावधानी अपनाउनुहोस्

घाममा बस्नुहोस् र  तेल संग कोमल मालिश गर्नुहोस् । यसका धेरै फाइदाहरू छन् ।

एकदम चिसो हावामा आफ्नो शरीरमा खुल्लमखुल्ला मसाज नगर्नुहोस्, यसले चिसो हुन सक्छ।

मालिस गरेपछि चिसो पानी नहाल्नुहोस् । चिसो-तातो हुन सक्छ ।

मौसम र तेल दुबै मालिश गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। मौसममा निर्भर गर्दै तेल र मसाज परिवर्तनको लागि आवश्यक विधिहरू

जाडो- यो जाडो मौसममा मालिश अत्यधिक लाभकारी मानिन्छ। बिहान घाम पछि मालिश गर्नुपर्छ। जाडोमा मालिशका लागि तिलको तेल प्रयोग गर्नुहोस् । वास्तवमा, तिलको तेलले शरीरलाई आवश्यक पोषकहरू प्रदान गर्दछ। थप रूपमा, यसले रोगको रूपमा पनि काम गर्दछ ।

गर्मी- गर्मीमा नारिवलकाे तेल वा गाईकाे घ्घू मालिश गर्न प्रयोग गर्नुपर्दछ ।

मनसुन- यो मनसूनमा शरीरको मसाजबाट बच्न उत्तम हो, तर यदि उपचारको लागि आवश्यक छ भने, केहि चीजहरू दिमागमा राख्नुहोस्। यदि वर्षा भईरहेको छ भने, मालिश नगर्नुहोस् र घाम छ भने मात्र मालिश गरिनु पर्छ। यस मौसममा तिलको तेल उत्तम मानिन्छ ।

यसरी मसाज गर्नुहोस्

पहिलो टाउको मालिश गरिनु पर्छ । दिमागमा राख्नुहोस् कि हल्का हातले मालिश गरिनु पर्छ । टाउकोको साथ साथै अनुहारको मालिश गर्नुहोस् । यस पछि, हल्का हातले घाँटी मालिश गर्नुहोस् ।

घाँटी पछि, काँधहरूलाई गोलाकार तरीकाले मालिस गर्नुहोस् । त्यसपछि औंलाहरूको दिशामा हातहरू मालिश गर्नुहोस् । कुहिनो र नाडी गोलो सँगै मसाज गर्नुहोस् ।

यस पछि, शरीरको अघिल्लो भाग (छाती र पेट) मालिश गर्नुहोस् । यहाँ धेरै जोड नदिनुहोस् । अगाडिको भागमा हृदय, फोक्सो आदि जस्ता महत्त्वपूर्ण अंगहरू हुन्छन् । तसर्थ, एक लामो समय को लागी मालिश हुँदैन ।

कम्मरको तलदेखि माथिको मालिश राम्रो मानिन्छ । कम्मरमा मसाजको बखत, औंलाले थोरै दबाब दिनु राम्रो हुन्छ ।

हामीले केहि सम्बन्धित थप जानकारी दिइएका छाै

जाडोमा गर्नै नहुने केहि गल्तीहरु

मौसमी परिवर्तनले शरीरलाई धेरै प्रकारले प्रभाव पार्छ। अत्यधिक चिसोका कारण रुघा, खोकी, एलर्जी र ज्वरो जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। मानिस कुनै निश्चित वातावरणसँग छिट्टै घुलमिल हुनुको साटो जाडोका कारण अधिकांश समय अल्छी बनेर बस्ने गर्छन्। जसका कारण जानीनजानी विभिन्न स्वास्थ्य समस्या निम्तिरहेका हुन्छन्। चिसोमा गर्नै नहुने सात गल्ती यस प्रकार छन्।

थोरै पानी पिउने

निश्चय नै गर्मी मौसममा जस्तो जाडोमा हामीलाई तिर्खा लाग्दैन। तर, जाडोसँग तिर्खाको कुनै सरोकार छैन। जाडो मौसममा थोरै शारीरिक गतिविधि गर्ने भएकाले हामी कम तिर्खा लाएको महसुस गर्छौं। बेलायतको डायबेटिक एसोसिएसनका अनुसार हाइड्रेड रहन जाडोमा हाम्रो शरीरलाई दैनिक दुई लिटर पानी आवश्यक पर्छ। डिहाइड्रेसनले मिर्गौला, अपच र पेट दुख्नेलगायत समस्या उत्पन्न हुन्छ। जाडो मौसममा अत्यधिक तातो पानी पिउनु हुँदैन। त्यस्तै, चिसो भन्दैमा अत्यधिक कफिनयुक्त खाना पनि खानु हुँदैन।

बढी लुगा लगाउने

जाडोबाट बच्न हामीले न्यानो जाकेट, स्विटर र अन्य बाक्ला लुगा लगाउँछौं। तर, धेरै लुगा लगाउनु पनि जाडोबाट बच्ने उत्तम उपाय भने होइन। अत्यधिक लुगाले बढी गर्मी हुने शरीरमा पसिना आउन सक्छ। जब पसिना पग्लिएर फैलन्छ, यसले हामीलाई झन् चिसो बनाउँछ। तसर्थ जाडोमा लुगा लगाउँदा मांसपेशीलाई न्यानो पार्ने तर धेरै लुगामाथि लुगा लगाउनु हुँदैन।

हातमा पन्जा र खुट्टामा मोजा

जाडोबाट बच्न हातमा पन्जा र खुट्टामा मोजा लगाउनु नराम्रो होइन। तर, चिसोलाई जित्ने यो नै राम्रो तरिका भने होइन। कुनै पनि मौसमसँग अभ्यस्त हुन हाम्रो हात र खुट्टा मात्र सहज अंग हुन्। हात र खुट्टालाई पनि ढाकेर बस्नुको अर्थ वायुमण्डलमा भएको वातावरणीय परिवर्तनलाई अंगीकार गर्न हामीले हाम्रो शरीरलाई अवरोध गरेका छौँ भन्ने अर्थ लाग्छ । जाडोमा मोजा लगाएर कहिल्यै पनि नसुत्नुहोस् । यसले मुटुबाट जोर्नीमा हुने रक्त प्रवाह र रक्त सञ्चालनमा प्रभाव पार्छ । मोजा लगाएर सुत्दा जोर्नीमा रगत जम्ने खतरा हुन्छ।

आनन्दका लागि खाने

तौलका बारेमा सबैभन्दा ध्यान दिने भनेको जाडो मौसममा हो। जाडोबाट बच्न हामी मीठामीठा र बढी चिल्लो, प्रोटिनयुक्त र जंक फुडलगायत खानेकुरा खाने गर्छौं। जाडोको समयमा हाम्रो शरीर पनि अल्छी बन्छ। हामीमध्ये धेरैजसो काम गर्न झन्झट मान्छौँ। शारीरिक गतिविधि कम गर्छौं, हिँड्ने र व्यायाम गर्ने भन्दा पनि जतिखेर पनि सिरकभित्रै बस्न मन पराउँछौँ। यो राम्रो बानी होइन। जाडोको समयमा न्यानो बन्न ताजा खानेकुरा विशेषगरी फलफूल र सागसब्जी खानुपर्छ। मौसमी फलफूल जस्तै: सुन्तला, अनार, बदाम इत्यादि खाएर पनि ज्यान तताउन सकिन्छ।

बढी सुत्ने

जाडोको समयमा हामी बढी सुत्न खोज्छौँ किनभने ब्ल्यांकेटभित्र छिर्नेबित्तिकै स्वाभाविक रुपमै निद्रा आउँछ। बिहान पनि हामी अबेरसम्म बेडमै सुत्न मन पराउँछौँ। त्यतिमात्र होइन, बिहानको खाना खाएपछि दिउँसो पनि घाम देखेपछि झुपुक्क सुतौँ जस्तो लाग्छ। अझ भनौँ, घाम छोड्नै मन लाग्दैन। जाडो सकिनेबित्तिकै सामान्य अवस्थामा फर्किन हामीले निकै प्रयत्न गर्नुपर्छ।

भित्रै बस्न मन पराउने

घाम लाग्दा घाम छोड्न मन नलागे पनि बिहान-बेलुकी अधिकांश समय भित्रै बस्न मन पराउँछौँ। बाहिर हिउँ परेका बेला भित्र बस्नु राम्रो कुरा हो। तर, बादल लाग्नेबित्तिकै जाडो मौसममा अधिकांश मानिस निष्क्रिय भएर भित्रै बस्न वा भट्टी पसलमा गएर ज्यान तताउन मन पराउँछन्। यो पनि राम्रो आदत होइन। जाडो मौसममा पार्कतिर घुम्दा वा काममा व्यस्त हुँदा रक्त सञ्चार तीव्र हुनुका साथै तपाईंलाई स्वाभाविक रुपमा न्यानो हुन्छ।

अनावश्यक क्रिम र लोसनको प्रयोग

जाडोमा हामीले गर्ने अर्को गल्ती नानाथरी क्रिम र लोसनको प्रयोग हो। छालालाई चिल्लो बनाउनु राम्रो भए पनि चिकित्सकको सल्लाहबिना जथाभावी मोस्चराइजेसन गर्नु उचित होइन। जथाभावी लोसन दल्दा छालाको एलर्जी हुनुका साथै छालासँग सम्बन्धित अन्य रोग लाग्न सक्छ ।

नोट: माथि उल्लेखित स्वास्थ्य सम्बन्धी जानकारीहरु विभिन्न अनलाइन तथा पत्र-पत्रिकाहरुबाट साभार गरिएको हो । मानिसको शारिरिक अवस्था र समय अनुसार पनि माथि उल्लेखित कुराहरुको उपलब्धी फरक पर्छ । सम्पुर्णरुपमा यहि कुरामा मात्रै भर नपर्नुहोला । माथि उल्लेखित कुराहरु प्रयोग गर्दा तपाईको स्वास्थ्यमा थप खराबी देखिए, कृपया तुरुन्त रोकेर स्वास्थ्यकर्मीहरुसँग सल्लाह लिनुहोस् ।

साथै तपाईलाई यो जानकारी कस्तो लाग्यो ? हाम्रो जानकारीहरु अरुलाई पनि देखाउन कृपया सेयर गर्नुहोला । तपाइको एक सेयरले थाहा नभएकाहरुले ज्ञान पाउछन भने हामीलाई पनि सहयोग मिल्नेछ ।